10
دقیقه
جشنوارههای ادبی همانقدر اهمیت دارند که خود ادبیات اهمیت دارد. وقتی داستانی مینویسیم، طبیعی است که آنرا تنها برای خودمان نمینویسیم؛ برای خواندهشدن مینویسیم، برای این مینویسیم که مخاطبان با جهان ذهنی ما آشنا شوند و از تجربههایی که روایت کردهایم، چیزی بیاموزند.
چندی پیش، "آوای زریاب" پنجمین دور مسابقهی داستاننویسیاش را برگزار کرد و من افتخار داوری این دوره را داشتم. داستانهای بسیاری به جشنواره رسیده بودند و ناگزیر بودم همه را با دقت و حوصله بخوانم. در میان این خوانش طولانی، چیزی که مرا عمیقاً شگفتزده کرد، شور و اشتیاق بانوان جوان افغانستان به داستاننویسی بود. جالب اینکه همین دختران جوان بهترین آثار این دوره را نوشته بودند. دخترانی که با وجود محرومیت از حق آموزش و چهار سال حبس در چهاردیواری خانه، همچنان به خواندن و نوشتن ادامه دادهاند و حتی در تاریکترین روزهای زندگیشان، یک گام از پسرانی که به مکتب میروند، جلوتر بودند.
پس از مطالعهی همهی آثار، هفت داستان را برای خوانش دوباره برگزیدم: "فرشتهای در کلیسا"، "صدای برهوت"، "جام لطیف"، "تا امر ثانی"، "انتظار"، سایهی نجات" و "سایه". همهی این داستانها خوشساخت، پرکشش و استوار بر معیارهای داستاننویسی بودند و انتخاب از میان آنها برایم دشوار بود. اما با خواندن چندبارهی داستان "انتظار"، به این نتیجه رسیدم که این اثر یک سر و تن از دیگر داستانها بلندتر دارد. سوژه، پرداخت، زبان، توصیفها و همهی عناصر روایت در خدمت قلم "منیره نوری" قرار گرفته بودند تا روایتی متفاوت و تأثیرگذار از حادثهی زندگی "بهار" خلق شود.
ویژگیهای داستان "انتظار":
درونمایه: تمرکز بر تنهایی، یأس، عشق، فشارهای اجتماعی و خانوادگی، و میل به رهایی از قیدوبندهای سنتی.
روایت اول شخص: راوی صمیمانه احساسات خود را روایت میکند و خواننده را با تجربههای عاطفی خود شریک میکند.
تصویرسازی نمادین: استفاده از عناصری مانند سیگار، تاریکی، باران، دریا و عروسک بهعنوان نمادهایی از مرگ، اضطراب، هم به عنوان پناهگاه و هم به عنوان بیپناهی.
کشمکشهای درونی و بیرونی: تقابل میان آرزوهای شخصی و انتظارات خانوادگی، عشق در برابر ازدواج اجباری، و مبارزه برای بقا.
فضاسازی: توصیفهای دقیق از عروسی اجباری، فرار، شبهای تاریک، طوفان، دریای خروشان و گذر از مرزها، بر شدت تاثیرگذاری داستان میافزاید.
نقد اجتماعی: پرداخت به موضوعاتی چون ازدواج اجباری، محدودیتهای زنان، مهاجرت غیرقانونی و ناامیدی نسل جوان.
زبان استعاری و رسا: نثر داستان آکنده از تشبیهها، استعارهها و جملاتی است که عمق رنج و عشق را به خواننده منتقل میکند.
مقام نخست این جشنواره را به منیره نوری تبریک میگویم و از آوای زریاب سپاسگزارم که در چنین روزگار دشواری، چراغ ادبیات و فرهنگ را روشن نگه داشته است. آوای زریاب درست در برههای به فعالیت ادبی آغاز کرده که هویت ادبی و فرهنگی ما برای بودن و ماندن میجنگد. امروز خیلیها قلم، کتاب و نویسنده را نشانه گرفتهاند، باید در برابر آنها با نوشتن ایستاد و گفت: هزار بار اگر بکشی، باز جوانه خواهم زد.